Ăn uống không khác trước, vậy mà bước qua tuổi 40 – 45, nhiều chị em vẫn thấy cân nặng nhích dần lên, vòng eo dày hơn, quần áo cũ chật hẳn ở phần bụng. Đây là chuyện rất thường gặp ở giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh. Theo WHO, phần lớn phụ nữ mãn kinh trong khoảng 45 – 55 tuổi, và những thay đổi về thành phần cơ thể là một trong các biến đổi đi kèm giai đoạn này. Hiểu đúng nguyên nhân sẽ giúp bạn kiểm soát cân nặng bền vững hơn.
Vì sao phụ nữ dễ tăng cân, tích mỡ bụng khi gần và sau mãn kinh?
Thường đây là sự cộng dồn của nhiều yếu tố:
- Thay đổi nội tiết: Trong giai đoạn tiền mãn kinh, estrogen dao động rồi giảm dần. Theo Cleveland Clinic, khi estrogen giảm, mỡ có xu hướng dịch chuyển về vùng bụng thay vì hông và đùi. Vinmec cũng cho biết estrogen thấp có liên quan đến tích mỡ nội tạng và tình trạng kháng insulin. Tuy vậy, Mayo Clinic nhấn mạnh riêng hormone không tự gây tăng cân, mà chủ yếu làm thay đổi nơi mỡ tích tụ.
- Mất cơ theo tuổi: Khối cơ giảm dần còn mỡ tăng lên. Cơ ít đi thì lượng calo tiêu hao mỗi ngày cũng giảm; nếu vẫn ăn như cũ, phần dư sẽ tích thành mỡ.
- Tuổi tác và lối sống: Theo Mayo Clinic, cân nặng thường bắt đầu tăng từ vài năm trước mãn kinh, trung bình khoảng 0,7 kg mỗi năm và kéo dài suốt độ tuổi 50. Di truyền cũng góp phần.
- Giấc ngủ kém và căng thẳng: Bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm khiến giấc ngủ chập chờn. Theo Mayo Clinic, ngủ không ngon dễ dẫn đến ăn vặt nhiều hơn, nạp nhiều calo hơn và ít vận động hơn. Cleveland Clinic cũng cho biết căng thẳng làm tăng cortisol – một hormone có liên quan đến tích tụ mỡ nội tạng.
Mỡ bụng nguy hiểm thế nào với sức khỏe?
Đáng lo nhất là mỡ nội tạng – loại mỡ nằm sâu bên trong ổ bụng, bao quanh gan, tụy, ruột. Theo Bệnh viện Tâm Anh, mỡ nội tạng tiết ra nhiều chất gây viêm, làm rối loạn chuyển hóa mỡ máu và đường huyết, từ đó làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, nhồi máu cơ tim, đột quỵ. Đáng chú ý, ngay cả người có chỉ số BMI bình thường nhưng vòng eo to vẫn có nguy cơ tim mạch cao.
Theo Mayo Clinic và Vinmec, thừa cân, đặc biệt là tích mỡ vùng bụng, làm tăng nguy cơ:
- Bệnh tim và mạch máu;
- Đái tháo đường type 2;
- Các vấn đề về hô hấp;
- Một số bệnh ung thư như ung thư vú, đại tràng và nội mạc tử cung.
Bên cạnh đó, WHO lưu ý rằng lợi thế “ít bệnh tim hơn nam giới” của phụ nữ sẽ dần mất đi sau khi estrogen suy giảm.
Theo Bệnh viện Tâm Anh, vòng eo của nữ nên duy trì dưới 80 cm.
Cách kiểm soát cân nặng và mỡ bụng tại nhà
1. Ăn uống hợp lý, không cần nhịn đói
Theo Mayo Clinic, ở tuổi 50, bạn cần ít hơn khoảng 200 calo mỗi ngày so với tuổi 30 – 40 để giữ cân.
- Ăn nhiều rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm giàu chất xơ.
- Ưu tiên đạm nạc, cá, các loại đậu, hạt, đậu nành, sữa ít béo; hạn chế thịt đỏ.
- Thay mỡ động vật, bơ bằng dầu thực vật như dầu ô liu.
- Cắt giảm đường bổ sung, đồ uống có đường và thực phẩm chế biến sẵn.
- Hạn chế rượu bia vì vừa thêm calo, vừa làm triệu chứng mãn kinh nặng hơn (theo NHS). Không hút thuốc.
2. Kết hợp tập sức mạnh và aerobic
Theo Mayo Clinic, người trưởng thành nên tập aerobic cường độ vừa (như đi bộ nhanh) 150 – 300 phút mỗi tuần, hoặc cường độ cao (như chạy bộ) 75 – 150 phút mỗi tuần.
Quan trọng không kém là tập sức mạnh ít nhất 2 lần mỗi tuần để giữ và tăng khối cơ, đồng thời giúp duy trì mật độ xương. Một số bài dễ tập tại nhà: squat, lunge, nâng tạ nhẹ, dây kháng lực. Cleveland Clinic lưu ý: các bài tập cơ bụng giúp bụng săn chắc nhưng không tự làm tan mỡ bụng; muốn giảm mỡ cần kết hợp vận động toàn thân và ăn uống hợp lý.
3. Ngủ đủ và giảm căng thẳng
Bệnh viện Tâm Anh khuyên nên duy trì giấc ngủ 7 – 8 tiếng mỗi ngày cùng với kiểm soát căng thẳng. Theo NHS, bạn nên giữ giờ ngủ đều đặn và để phòng ngủ mát mẻ vào ban đêm – điều này đặc biệt hữu ích với người hay bốc hỏa. NHS cũng gợi ý yoga, thái cực quyền hay thiền để thư giãn.
Khi nào cần đi khám?
Bạn nên đến gặp bác sĩ khi:
- Vòng eo vượt 80 cm hoặc cân nặng tăng nhanh dù đã điều chỉnh ăn uống, vận động.
- Tăng cân không rõ lý do, kèm mệt mỏi hoặc tâm trạng buồn chán kéo dài – vì theo Cleveland Clinic, bệnh tuyến giáp, trầm cảm hay một số loại thuốc cũng có thể gây thay đổi cân nặng.
- Đã được phát hiện huyết áp, đường huyết hoặc mỡ máu tăng, hoặc có đau tức ngực, khó thở.
- Bốc hỏa, mất ngủ, thay đổi tâm trạng ảnh hưởng nhiều đến cuộc sống. WHO khuyên phụ nữ nên trao đổi với nhân viên y tế để được tư vấn các lựa chọn phù hợp với tiền sử bệnh và mong muốn của mình.
Phụ nữ tuổi 35+ nên khám sức khỏe định kỳ, kiểm tra huyết áp, đường huyết, mỡ máu. Mọi biện pháp điều trị, kể cả liên quan đến nội tiết, cần được bác sĩ chỉ định và theo dõi, không nên tự ý sử dụng.
Lời kết
Tăng cân và tích mỡ bụng tuổi mãn kinh là thay đổi tự nhiên, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát được. Hãy bắt đầu từ bước nhỏ: bớt một ly nước ngọt, thêm một buổi tập tạ, ngủ sớm hơn. Nếu có dấu hiệu bất thường, hãy đi khám để được bác sĩ tư vấn.
Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Nguồn tham khảo:
- Mayo Clinic – Menopause weight gain: Stop the middle age spread
- Cleveland Clinic – Menopause Belly: Why It Happens and How To Reduce It
- WHO – Menopause – Fact sheet
- NHS – Menopause and perimenopause – Things you can do
- Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec – Tăng cân mãn kinh: Những điều cần biết
- Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh – Nguy cơ tim mạch từ người gầy nhưng béo bụng
