Mất ngủ tuổi tiền mãn kinh, mãn kinh: vì sao và làm gì? - Max Woman - Rạng Nét Thanh Xuân Cân Bằng Nội Tiết

Mất ngủ tuổi tiền mãn kinh, mãn kinh: vì sao và làm gì?

Dạo này bạn trằn trọc mãi mới ngủ, nửa đêm lại tỉnh giấc? Nếu bạn đang ở giai đoạn chu kỳ kinh bắt đầu thay đổi hoặc đã ngừng hẳn, rất có thể giấc ngủ của bạn đang chịu ảnh hưởng của quá trình chuyển tiếp nội tiết. Mất ngủ tuổi tiền mãn kinh – mãn kinh khá phổ biến và có nhiều cách để cải thiện.

Vì sao thay đổi nội tiết khiến giấc ngủ kém đi?

Theo Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh và NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh), mãn kinh được xác định khi người phụ nữ đã trải qua 12 tháng liên tục không có kinh nguyệt; khoảng thời gian nội tiết dao động trước đó gọi là tiền mãn kinh. Theo Office on Women’s Health (Văn phòng Sức khỏe Phụ nữ thuộc Bộ Y tế Hoa Kỳ), nhiều phụ nữ ở hai giai đoạn này khó ngủ trọn một đêm, và nguyên nhân thường không chỉ có một:

  • Progesterone giảm: nồng độ hormone này xuống thấp có thể khiến bạn khó đi vào giấc ngủ và khó ngủ liền mạch.
  • Estrogen giảm: dễ gây những cơn nóng bừng, vã mồ hôi lúc đang ngủ, làm bạn tỉnh giấc giữa chừng. NHS cũng lưu ý vấn đề giấc ngủ có thể nặng hơn nếu bạn kèm đổ mồ hôi đêm.
  • Tiểu đêm: nhiều phụ nữ mãn kinh có triệu chứng tiết niệu khiến phải dậy đi tiểu vài lần trong đêm.
  • Thay đổi tâm trạng: theo NHS, giai đoạn này có thể đi kèm tâm trạng thất thường, buồn chán hoặc trầm cảm; các cảm giác ấy lại có vẻ nặng nề hơn khi bạn thiếu ngủ và mệt mỏi.
  • Rối loạn giấc ngủ khác: Office on Women’s Health cho biết nhiều phụ nữ xuất hiện chứng ngưng thở khi ngủ hoặc mất ngủ ở độ tuổi này.

Dấu hiệu cho thấy bạn đang bị mất ngủ

Theo NHS, người trưởng thành trung bình cần 7 đến 9 giờ ngủ mỗi đêm. Bạn được xem là bị mất ngủ nếu thường xuyên gặp các tình trạng sau:

  • Khó đi vào giấc ngủ, nằm thao thức lâu.
  • Thức giấc nhiều lần trong đêm.
  • Dậy rất sớm và không thể ngủ lại.
  • Thức dậy vẫn thấy mệt, ban ngày uể oải, dễ cáu gắt.
  • Khó tập trung vào công việc vì thiếu ngủ.

NHS phân biệt hai mức: mất ngủ kéo dài dưới 3 tháng là mất ngủ ngắn hạn, còn từ 3 tháng trở lên là mất ngủ dài hạn.

Thói quen giúp ngủ ngon hơn

Điều chỉnh nếp sinh hoạt là bước đầu tiên nên thử:

Nên làm Nên tránh
Đi ngủ và thức dậy đúng một khung giờ mỗi ngày Ngủ nướng bù sau một đêm ngủ kém, ngủ ngày
Giữ phòng ngủ tối, yên tĩnh và mát Xem tivi, điện thoại, máy tính sát giờ ngủ
Thư giãn ít nhất 1 giờ trước khi lên giường Ăn quá no, hút thuốc, uống rượu bia ngay trước giờ ngủ
Vận động đều đặn, tập vào buổi sớm trong ngày Tập nặng sát giờ ngủ

Phòng ngủ mát và giờ giấc đều

Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh gợi ý giữ nhiệt độ phòng khoảng 20–25 độ C để dễ ngủ hơn, nhất là khi bạn hay nóng bừng về đêm. Office on Women’s Health cũng lưu ý ánh sáng mạnh từ màn hình khiến não hiểu rằng đã đến lúc thức chứ không phải lúc ngủ.

Hạn chế cà phê, rượu bia

Office on Women’s Health khuyên tránh đồ uống chứa caffeine sau buổi trưa. NHS thì đề nghị không hút thuốc, không uống rượu, trà hoặc cà phê trong ít nhất 6 giờ trước khi ngủ. Theo NHS, caffeine, đồ cay và đồ uống nóng còn là những yếu tố có thể khơi cơn nóng bừng, vì vậy giảm chúng có lợi về nhiều mặt.

Vận động và thư giãn

Hoạt động thể chất đều đặn là một trong những cách tốt để có giấc ngủ ngon; dù trước đây ít tập, bắt đầu ở giai đoạn này vẫn có thể giúp bạn thấy khỏe hơn. Nếu tỉnh giữa đêm và không ngủ lại được, đừng cố nằm ép mình: hãy dậy làm một việc nhẹ nhàng, thư thái cho đến khi buồn ngủ trở lại.

Các hướng điều trị bác sĩ có thể cân nhắc

Khi thay đổi thói quen chưa đủ, bác sĩ sẽ tìm nguyên nhân chính làm bạn mất ngủ rồi mới chọn cách xử trí phù hợp với từng người:

  • Xử trí cơn nóng bừng, đổ mồ hôi đêm: nếu đây là thủ phạm đánh thức bạn, kiểm soát được chúng thường giúp giấc ngủ tốt lên. Theo Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, liệu pháp hormone thường được chỉ định cho cơn bốc hỏa ở phụ nữ mãn kinh, nhưng tuyệt đối không tự ý sử dụng vì có những nguy cơ cần bác sĩ đánh giá.
  • Liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT): theo NHS, đây là hình thức trị liệu tâm lý đôi khi được đề nghị cho người mất ngủ, đồng thời có thể hỗ trợ khi tâm trạng xuống thấp và lo âu.
  • Thuốc ngủ: NHS cho biết hiện nay bác sĩ hiếm khi kê thuốc ngủ, và nếu có thì chỉ trong thời gian ngắn, khi mất ngủ rất nặng hoặc các cách khác không hiệu quả. Bạn không nên tự mua thuốc ngủ về dùng.
  • Điều trị các vấn đề đi kèm: rối loạn tiểu tiện, ngưng thở khi ngủ, lo âu hay trầm cảm đều cần được thăm khám và xử trí riêng.

Khi nào bạn nên đi khám?

Theo NHS, bạn nên gặp bác sĩ nếu:

  • Đã thay đổi thói quen ngủ nhưng không cải thiện.
  • Khó ngủ kéo dài nhiều tháng.
  • Mất ngủ ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày tới mức bạn khó xoay xở.

Bạn cũng nên đi khám sớm khi người nằm cạnh nhận thấy bạn ngáy to hoặc có những lúc ngừng thở trong khi ngủ, khi buồn bã, lo âu kéo dài, hoặc khi phải dậy đi tiểu quá nhiều lần mỗi đêm. Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh khuyến nghị phụ nữ giai đoạn này khám sức khỏe tổng quát và phụ khoa tối thiểu 6 tháng/lần, và cần đi khám ngay nếu ra máu âm đạo bất thường sau khi đã mãn kinh.

Tóm lại, giấc ngủ chập chờn ở tuổi tiền mãn kinh – mãn kinh có nguyên nhân rõ ràng. Giữ giờ giấc đều đặn, phòng ngủ mát, bớt cà phê và rượu bia, năng vận động là nền tảng; nếu vẫn ngủ kém, hãy chủ động trao đổi với bác sĩ.

Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Nguồn tham khảo:

  1. Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh – Mãn kinh là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách chẩn đoán
  2. Office on Women’s Health (Bộ Y tế Hoa Kỳ) – Menopause symptoms and relief
  3. NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh) – Insomnia
  4. NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh) – Symptoms of menopause and perimenopause
  5. NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh) – Things you can do to help menopause and perimenopause symptoms